АИТВ-инфекциясы барлық континенттерді қамтыды, сондай-ақ АИТВ-оң нәтижелі адамдар саны артуда. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бастамасымен жыл сайын мамыр айының үшінші жексенбісінде ЖИТС-тен қайтыс болған адамдарды еске алу күні атап өткізіледі.
Еске алу күні – бұл мәселенің нақты жақындығын көрсетудің тағы бір мүмкіндігі және АИТВ-дан қорғану үшін қауіпсіз мінез-құлықтың қарапайым ережелерін сақтау, уақтылы тексеруден өту қажеттілігін еске салады.
Бүгін біз антиретровирустық терапияның пайда болған мүмкіндіктерінің арқасында АИТВ-инфекциясымен дәрігерлердің ұсыныстары мен қауіпсіз мінез-құлық ережелері сақталған жағдайда өмір сүру сапасын сақтауға болатынын білеміз. Осыған байланысты бүгін АИТВ-ға тестілеуге шақыру басталды. Вирусты уақтылы анықтау адамдарға толыққанды өмір сүруге – жұмыс істеуге, отбасын құруға, дені сау балалар дүниеге әкелуге мүмкіндік береді.
АИТВ-инфекциясы – адамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) тудыратын жұқпалы ауру, ол ағзаның қорғаныс жүйесінің өмірлік маңызды жасушаларын бұзады.
ЖИТС (жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы) – АИТВ-инфекциясының соңғы кезеңі, ол инфекциядан кейін орта есеппен 10-12 жылдан кейін дамиды және иммундық жүйенің бұзылуымен бірге жүреді.
АИТВ жұқтырған кезде не болады?
АИТВ ағзаға түскеннен кейін бірден адамдардың көпшілігі әдеттен тыс ештеңе сезбейді. Алайда, ағзада жасырылған вирус көбейе бастайды, адамның иммундық жүйесін баяу, білінбей бұзады.
АИТВ-инфекциясының белгілері.
АИТВ жұқтырғаннан кейін адам ұзақ уақыт бойы өзін сау сезініп, вирусты басқаларға тарата алады. Вирус аурудың белгілері пайда болғанға дейін денеде бірнеше жыл болуы мүмкін. АИТВ-оң адамдардың шамамен үштен бірінде бірнеше аптадан кейін ЖРВИ немесе тұмауға ұқсас жағдай пайда болуы мүмкін: дене қызуы көтеріледі, әлсіздік, бас ауруы, тамақ ауруы пайда болады. Кейде диарея (іштің өтуі) немесе бөртпе пайда болады. Бұл жағдай әдетте екі аптаға созылады, содан кейін ол өтеді. Әдетте, адам бұл белгілерді АИТВ инфекциясымен байланыстырмауы мүмкін.
Осы бастапқы кезеңде тіпті АИТВ-ға тестілеу дұрыс нәтиже бермеуі мүмкін екенін түсіну керек, өйткені адам ағзасы әлі вирусқа антиденелер тудырмайды.
АИТВ-инфекциясының белгілері міндетті түрде ЖИТС сатысында пайда болады: иммунитет тапшылығы аясында адамда туберкулез, пневмония, ісіктер және басқа аурулар сияқты қайталама аурулар дамиды.
АИТВ ағзаның әртүрлі жасушаларына, ең алдымен иммундық жүйенің жасушаларына – лимфоциттерге әсер етіп, олардың өліміне әкеледі. Уақыт өте келе лимфоциттер антиденелер жасау және инфекциялармен күресу қабілетін жоғалтады. Адамның иммунитеті төмендейді. Бірте-бірте АИТВ-инфекциясы өзінің соңғы сатысына өтіп, адамға ЖИТС диагнозы қойылады. Әлсіреген дене сау адамның иммундық жүйесі әдетте жеңетін ауруларға бейім болады. ЖИТС сатысында ағзаның төзімділігі біржола жоғалады, ауру күшейеді, бұл өлімге әкеледі.
АИТВ жұқтыру жолдары.
АИТВ есірткіні пайдаланған кезде шприцтер мен инелерді ортақ немесе қайта қолданған жағдайда, пирсинг, дене әшекейін жасау кезінде зарарсыздандырылмаған құралдарды пайдаланған жағдайда; қорғалмаған жыныстық қатынас кезінде; АИТВ-позитивті анадан балаға – жүктілік, босану немесе омырау сүтімен тамақтандыру кезінде қан арқылы өтеді.
АИТВ жалпы қабылданған сәлемдесу түрлерімен (қол алысу, достық сүйісу, құшақтау); ортақ жеке заттарды, тұрмыстық заттарды, ойыншықтарды, төсек-орындарды, дәретхананы, жуынатын бөлмені, душты, бассейнді, ас құралдары мен ыдыстарды, ауыз су бұрқақтарын, спорттық құралдарды (сілекей, тер, көз жасы, зәр) пайдаланған кезде; жәндіктердің шағуы; ауа тамшылары арқылы (жөтелгенде және түшкіргенде) берілмейді.
Өзіңізді АИТВ-инфекциясынан қалай қорғауға болады?
Ең алдымен Сіз бір жыныстық серіктеске адал болуыңыз керек, ол өз кезегінде сізге адал болуы керек; сондай-ақ жыныстық қатынасқа дейін АИТВ-ға тест тапсырып, жыныстық серіктесіңізді де солай етуге шақырыңыз; егер серіктестің АИТВ-статусы сізге белгісіз болса, әрқашан жыныстық қатынас кезінде мүшеқапты пайдаланыңыз; тек жеке гигиеналық заттарды; бір рет қолданылатын шприцтерді ғана пайдаланыңыз.
АИТВ-статусыңызды қалай білуге болады?
Адамда АИТВ бар-жоғын білудің бір ғана жолы бар – ол АИТВ-ға тестілеуден өту. АИТВ-мен ауыратын немесе инфекция жоқ адамды сыртқы келбетіне қарап анықтау мүмкін емес.
АИТВ-ға тестілеуді АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығында, тұрғылықты жері бойынша емханада немесе емшара кабинеті бар басқа да медициналық мекемелерде тегін тапсыруға болады.
АИТВ-ға тест дұрыс емес нәтиже бере ала ма?
Өкінішке орай, иә. Инфекция ағзаға енгеннен кейінгі алғашқы 3 айда АИТВ-ға тестілеу дұрыс нәтиже бермеуі мүмкін. Иммундық жүйесі бар кейбір адамдарда бұл кезең тіпті 6 айға дейін созылуы мүмкін. Бұл ағзада вирусқа антиденелер әлі дамымағандықтан болады, оны тест анықтайды. Дәрігерлер бұл кезеңді "серонегативті терезе"кезеңі деп атайды. Сондықтан қауіпті жағдайдан кейін келесі күні таңертең тексерілмеңіз-сіз кем дегенде 3 ай күтуіңіз керек.
АИТВ-мен ауыратын әйел дені сау баланы дүниеге әкеле ала ма?
Иә, әрине! Бүгінгі күні профилактикалық шаралардың арқасында балалардың шамамен 2%-ы немесе одан да кемі АИТВ-ға шалдығады. Бірақ бұл үшін жүкті әйел АИТВ-ға мүмкіндігінше ертерек тестілеуден өтіп, АИТВ-инфекциясының анадан балаға берілуінің алдын алу үшін арнайы дәрі-дәрмектерді қабылдауды бастауы керек.
АИТВ-мен ауыратын адам қанша өмір сүре алады?
АИТВ-мен өмір сүретін адамның өмір сүру ұзақтығы орташа деңгейден іс жүзінде, егер ол емдеуді уақтылы бастаса, АИТВ-сы жоқ адамнан ерекшеленбейді. АИТВ-инфекциясын емдеу – «антиретровирустық терапия» – дәрігер тағайындайтын антиретровирустық препараттарды тұрақты және өмір бойы қабылдау.
Егер АИТВ жұқтырған адам өзінің статусын білмесе, тестілеуден өтпесе, ол антиретровирустық терапияны уақтылы бастамайды және шамамен 10-12 жылдан кейін ЖИТС-тен сөзсіз көз жұмады.
